Osoby zgłaszające się do punktu nieodpłatnej pomocy prawnej często pytają, jakie
działania mogą podjąć w przypadku długiego czasu oczekiwania na rozpoznanie ich
spraw przez sąd. Poza możliwością złożenia wniosku o przyspieszenie rozpoznania
sprawy, strona postępowania sądowego ma możliwość złożenia skargi na przewlekłe
prowadzenie tego postępowania. Oczywiście nie każde postępowanie sądowe, które
trwa długo, jest przewlekłe. W niniejszym artykule przedstawiona zostanie instytucja
skargi na przewlekłość postępowania sądowego.
Instytucję skargi na przewlekłość postępowania reguluje ustawa z dnia 17 czerwca
2004 roku o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w
postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez
prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (zwana dalej:
ustawą o skardze na przewlekłość postępowania).
Strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga
dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej
zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych
okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego
(przewlekłość postępowania).
Aby stwierdzić, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, oceny wymaga
terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny,
uwzględnić należy łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do
chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została
wniesiona. Uwzględnić również należy charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej
jej zawiłości, a także jej znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych
w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, w szczególności strony, która zarzuciła
przewlekłość postępowania.
Skargę na przewlekłość postępowania może złożyć strona postępowania sądowego
w jego toku, tj. do czasu jego prawomocnego zakończenia. Skargę składa się do
sądu, przed którym sprawa się toczy. Skargę taką co do zasady rozpoznaje sąd
przełożony nad sądem, przed którym sprawa się toczy, z wyjątkami wskazanymi w
art. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania. Skarga powinna czynić
zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać:
żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie, której skarga dotyczy
oraz przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie. Skarga może zawierać
żądanie wydania sądowi rozpoznającemu sprawę zalecenia podjęcia
w wyznaczonym terminie odpowiednich czynności oraz zasądzenia odpowiedniej
sumy pieniężnej.
W przypadku uwzględnienia skargi sąd, na żądanie skarżącego, przyznaje od Skarbu
Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2.000 do 20.000 złotych. Wysokość sumy
pieniężnej, we wskazanych granicach, wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok
dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów
postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Sąd może przyznać
sumę pieniężną wyższą niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania
postępowania, jeżeli sprawa ma szczególne znaczenie dla skarżącego, który swoją
postawą nie przyczynił się w sposób zawiniony do wydłużenia czasu trwania
postępowania. Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu
tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie. Przyznając skarżącemu sumę
pieniężną, sąd wskazuje, jakiego okresu przewlekłości postępowania ona dotyczy.
Ponadto, w przypadku uwzględnienia skargi sąd stwierdza, że w postępowaniu,
którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania. Z kolei skargę
niezasadną sąd oddala. Na orzeczenie o oddaleniu skargi nie przysługuje środek
zaskarżenia.
Radca Prawny Ewa Buczek