Zdaniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia
roszczenia o zwrot kwot zapłaconych na podstawie nieuczciwego warunku umowy kredytu
denominowanego w CHF od dnia zawarcia umowy narusza prawo Unii. Podobnie jak od dnia, w
którym krajowy sąd najwyższy lub TSUE orzekł o nieważności podobnych warunków umownych.
Trybunał orzekł już, że ustalenie, iż rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia roszczenia
restytucyjnego wniesionego przez konsumenta na podstawie nieuczciwego warunku umownego
następuje w dniu, w którym krajowy sąd najwyższy wydał wyrok stwierdzający nieuczciwy
charakter standardowego warunku odpowiadającego klauzuli zawartej w spornej umowie,
pozwoliłoby w wielu przypadkach przedsiębiorcy zachować kwoty nienależnie uzyskane ze szkodą dla
tego konsumenta na podstawie nieuczciwego warunku, co byłoby niezgodne z orzecznictwem TS.
Trybunał uznał, że nie można ustalić tego początku biegu w oderwaniu od kwestii, czy ten konsument
wiedział lub mógł racjonalnie wiedzieć o nieuczciwym charakterze tego ostatniego warunku
stanowiącego podstawę prawa do zwrotu, i nie nakładając na przedsiębiorcę obowiązku staranności i
poinformowania konsumenta, uwydatniając w ten sposób słabszą pozycję tego ostatniego, którą
dyrektywa 93/13 ma złagodzić (wyrok TS z 25.4.2024 r., Banco Santander (Rozpoczęcie biegu terminu
przedawnienia), C-561/21, Legalis, pkt 47).
Zdaniem TS dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie temu, aby w celu określenia początku biegu
terminu przedawnienia roszczenia konsumenta o zwrot kwot nienależnie zapłaconych w wykonaniu
nieuczciwego warunku umownego można było uznać, że istnienie orzecznictwa krajowego, nawet
jeśli jest ono utrwalone, dotyczącego nieważności podobnych warunków umownych wykazuje
spełnienie przesłanki dotyczącej wiedzy danego konsumenta o nieuczciwym charakterze tego
warunku i wynikających z tego konsekwencjach prawnych (wyrok Caixabank (Przedawnienie zwrotu
kosztów hipotecznych), pkt 61). Natomiast orzeczenie sądowe mające powagę rzeczy osądzonej,
stwierdzające nieuczciwy charakter warunku umownego i prawidłowo doręczone danemu
konsumentowi zgodnie z mającymi zastosowanie krajowymi przepisami jako adresatowi tego
orzeczenia, może stanowić początek biegu terminu przedawnienia. Ze względu na to, iż orzeczenie to
uprawomocniło się, przyjmuje się, że konsument miał pełną wiedzę o nieprawidłowości warunku i
jest zatem w stanie dokonać samodzielnej oceny celowości wystąpienia z powództwem o zwrot kwot
zapłaconych na podstawie nieuczciwego warunku w terminie wyznaczonym przez prawo krajowe
(wyrok Banco Santander (Rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia), pkt 36, 37).
Trybunał orzekł, że dyrektywę 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoi ona na przeszkodzie
temu, by dzień, w którym TS dokonał wykładni tej dyrektywy, lub dzień, w którym Sąd Najwyższy
orzekł w przedmiocie nieuczciwego charakteru warunków wprowadzonych do umów konsumenckich,
został uwzględniony w celu określenia momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia roszczeń
wniesionych przez konsumenta, mających na celu zwrot kwot zapłaconych na podstawie warunku
podobnego do warunku, który dał sposobność do wykładni tej dyrektywy dokonanej przez Trybunał
lub warunku będącego przedmiotem orzeczenia sądu krajowego, czy też w celu kontynuacji biegu
tego terminu po okresie jego zawieszenia.
Adwokat Łukasz Giza