Prawo pierwokupu jest to zastrzeżenie pierwszeństwa do zakupu określonej rzeczy,
na wypadek, gdyby druga strona sprzedała tę rzecz innej osobie. Oczywiście
sprzedający może sprzedać oznaczoną rzecz innej osobie, ale tylko pod warunkiem,
że uprawniony do pierwokupu nie wykona swojego prawa. Ponadto, osoba na której
rzecz zostało ustanowione prawo pierwokupu powinna być w takim przypadku
natychmiast powiadomiona. Wszelkie postanowienia umowy z inną osobą niż osoba
uprawniona do skorzystania z prawa pierwokupu, których celem jest udaremnienie
prawa pierwokupu, są względem uprawnionego bezskuteczne.
Prawo pierwokupu wykonuje się przez oświadczenie złożone zobowiązanemu. Jeżeli
zawarcie umowy sprzedaży rzeczy wymaga odpowiedniej formy, np. formy aktu
notarialnego, oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu powinno być złożone w
tej samej formie.
Z nieruchomościami jest inaczej. W przypadku skorzystania z prawa pierwokupu do
sprzedaży nieruchomości trzeba pamiętać przede wszystkim o formie oświadczenia.
Tutaj konieczna jest forma aktu notarialnego ponieważ umowa przeniesienie
własności nieruchomości sporządzana jest w formie notarialnej. Poza tym prawo
pierwokupu wykonuje się w ciągu miesiąca od otrzymania zawiadomienia o
sprzedaży. Co do innych rzeczy termin ten wynosi tydzień. Strony mogą zastrzec
inny terminy.
Celem prawa pierwokupu jest zabezpieczenie i zagwarantowanie pierwszeństwa
sprzedaży określonej rzeczy i określonej osobie. Potocznie ujmując można uznać, że
jest to pewnego rodzaju rezerwacja. Jeżeli więc sprzedający dokona sprzedaży
osobie trzeciej bezwarunkowo albo nie dochowa obowiązku poinformowania o takim
zamiarze osoby uprawnionej jest odpowiedzialny za powstałą szkodę. To samo
dotyczy sytuacji, gdy sprzedawca przekaże niezgodne z rzeczywistością istotne
postanowienia umowy sprzedaży.
Jeżeli prawo pierwokupu przysługuje z mocy ustawy Skarbowi Państwa lub jednostce
samorządu terytorialnego, współwłaścicielowi albo dzierżawcy, sprzedaż dokonana
bezwarunkowo jest nieważna.
Niekiedy uprawnionych do prawa pierwokupu jest kilka osób. Może się zdarzyć, że
niektóre osoby rozmyślą się, nie będą chciały skorzystać ze swojego uprawnienia.
Wówczas pozostałe osoby mogą wykonać je w całości.
Co istotne, jeżeli uprawniony do prawa pierwokupu chce skorzystać ze swojego
prawa, a sprzedający już zawarł umowę z inną osobą, to niezmiernie ważna dla
niego będzie treść umowy zawartej między tymi podmiotami. Umowa pozostanie
bowiem bez zmian. Oznacza to, że osoba wykonująca prawo pierwokupu związana
będzie umową sprzedaży o takiej samej treści, co umowa pomiędzy sprzedającym a
osoba trzecią -nieuprawnioną.
Radca prawny Martyna Kocurek